محمود سامانى
191
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
قدرتهاى همجوار سپرى كرد . جنگ با امپراتورى عثمانى « 1 » و روسيه براى عقب راندن آنها از اراضى تصرف شده در عصر صفويه و نيز لشكر كشى نادر به هند و تسخير دهلى ، از مواردى است كه سالها ذهن نادر را به خود مشغول ساخته بود . « 2 » بنابراين ، نادر با وجود داشتن قدرت براى اعمال نفوذ بر حرمين و حجاز ، فرصت چندانى براى اين كار نيافت . البته اين سخن به معناى بىتوجهى نادر به امور حرمين و حجگزارى ايرانيان نبود . از اقدامات نادر در اين راستا به اين موارد مىتوان اشاره كرد : الف ) تأمين امنيت حجاج از سوى عثمانى نادر كه به جايگاه حج در نزد مسلمانان و مشروعيت و اعتبار بخشى آن به حاكمان واقف بود ، از همان آغاز حكومتش تلاش داشت تا حجگزارى ايرانيان سامان يابد . از اين رو ، يكى از شرايط خود را براى پذيرفتن سلطنت در شوراى مغان چنين اعلام كرد كه حجاج ايرانى بايد هر ساله از طريق شام به سفر حج بروند و مأموران امپراتورى عثمانى بايد با آنان همانند حجاج مصر وشام رفتار كنند و از گرفتن مالياتها و باجهاى غير معمول مانند « دورمه » ( نوعى ماليات ) خوددارى ورزند . « 3 » دولت عثمانى ضمن مخالفت با سفر حجاج ايرانى از مسير شام ، به دليل مشكلات فرا رو ، به نادر پيشنهاد داد كه زائران بيت الله الحرام ايرانى از مسير نجف و به رياست اميرالحاج ايرانى عازم سفر حج شوند . نادر اين پيشنهاد را به شرط تأمين امنيت و لوازم سفر از سوى دولت عثمانى پذيرفت . « 4 »
--> ( 1 ) . جهانگشاى نادرى ، صص 320 به بعد . ( 2 ) . ر . ك : عالم آراى نادرى ، ج 2 ، ص 549 ؛ جهانگشاى نادرى ، ص 326 . ( 3 ) . جهانگشاى نادرى ، ص 270 . ( 4 ) . همان ، ص 306 .